In dit hoofdstuk zal aandacht worden geschonken aan het leven op het eiland tijdens de oorlogsjaren. Een groot aantal mannen bracht de oorlog op zee door met alle gevaren van dien.

In totaal kwamen 16 zeelieden, afkomstig van het eiland, om het leven. Door oorlogshandelingen tijdens de meidagen verloor Jan J. van den Brink uit Nes als militair het leven  en kwam Jacob Vink, matroos op Hr. Ms. “De Ruyter” om het leven tijdens de slag in de Javazee. Ook waren er in totaal 18 burgerslachtoffers te betreuren. Niet op Ameland wonende slachtoffers worden vermeld maar ook op Ameland geboren maar elders woonachtige personen zijn meegeteld.

Een op het strand aangespoeld stoffelijk overschot. Een militair aan het begin van de oorlog gesneuveld en begraven op het eiland. (foto 28 juli 1940)

Een op het strand aangespoeld stoffelijk overschot. Een militair aan het begin van de oorlog gesneuveld en begraven op het eiland.
(foto 28 juli 1940)

Vrachtwagen wordt gelost door Wehrmachtsoldaten. (foto 25 juli 1940)

Vrachtwagen wordt gelost door Wehrmachtsoldaten.
(foto 25 juli 1940)

In 1939 kwamen de eerste eilanders op zee al door oorlogsgeweld om het leven en gedurende de gehele oorlog zouden vele gezinnen in angst leven om het leven van man en vader.

Op 21 september 1940 liet een Duitse bommenwerper 7 bommen los boven het dorp Hollum. Aan de schuur en woning naast de Doopsgezinde kerk aan de Herenweg werd forse schade toegebracht. (foto 22 september 1940)

Op 21 september 1940 liet een Duitse bommenwerper 7 bommen los boven het dorp Hollum. Aan de schuur en woning naast de Doopsgezinde kerk aan de Herenweg werd forse schade toegebracht.
(foto 22 september 1940)

Jacob Vink, geboren op 30 april 1921 te Hollum. Hij is een zoon van Arie Vink en Antje de Jong. Antje is een zuster van Jansje, Sytze (schipper reddingboot 1959-1970), Jacob en Sientje de Jong. Jacob zijn vader heeft zijn vrouw Antje leren kennen toen hij werkzaam was op het eiland tijdens de aanleg van de zeedijk. Jacob is tijdens het uitbreken van de oorlog volmatroos bij de Koninklijke Marine. Hij was aan boord van de kruiser Hr. Ms. de Ruyter toen deze op 27 februari 1942 zonk tijdens de slag in de Javazee. Jacob Vink was een van de 344 slachtoffers. (foto 23 november 1939)

Jacob Vink, geboren op 30 april 1921 te Hollum. Hij is een zoon van Arie Vink en Antje de Jong. Antje is een zuster van Jansje, Sytze (schipper reddingboot 1959-1970), Jacob en Sientje de Jong. Jacob zijn vader heeft zijn vrouw Antje leren kennen toen hij werkzaam was op het eiland tijdens de aanleg van de zeedijk. Jacob is tijdens het uitbreken van de oorlog volmatroos bij de Koninklijke Marine. Hij was aan boord van de kruiser Hr. Ms. de Ruyter toen deze op 27 februari 1942 zonk tijdens de slag in de Javazee. Jacob Vink was een van de 344 slachtoffers. (foto 23 november 1939)

Oorlogsgraven op de Rooms Katholieke begraafplaats te Nes. (foto 11 augustus 1940)

Oorlogsgraven op de Rooms Katholieke begraafplaats te Nes. (foto 11 augustus 1940)

-

-
Afbeelding 1 van 8

Duitse soldaten poseren bij bagage op de veerdam van Nes. De foto is genomen kort na het bombardement door de Britse luchtmacht op 31 mei 1940 waarbij de veerdam werd beschadigd en de veerboot “Ameland” geheel werd vernield.

Begrafenis Duitse matroos Ober Gefreiter W. Weinmann op 5 augustus 1940. Hij werd begraven op de Algemene Begraafplaats te Hollum. In 1952 (?) herbegraven te Ysselsteyn.

 

Begrafenis op de Algemene Begraafplaats te Hollum. Gelet op de aanwezigheid van kransen is het waarschijnlijk de begrafenis van Matroos Ober Gefreiter Walter Weinmann omgekomen op 18 juli 1940 en begraven op 5 augustus 1940. In 1958 (?) is hij herbegraven op de Duitse begraafplaats te Ysselsteyn.
Duitse soldaten vermaken zich prima op het terras van Hotel de Boer (thans Hotel de Jong) in het centrum van Nes. Aan tafel bevindt zich ook pastoor H.C. Koelman. Hij verliet in 1940 het eiland en werd opgevolgd door pastoor Wilhelmus Hermanus Kaalberg die tot 1950 op het eiland zou blijven. Pastoor Kaalberg vinden we ook op de foto genomen van de aankomst van de bevrijders bij het gemeentehuis in Nes. Daar staat hij bij met andere mensen die deelnamen aan het verzet op het eiland.  (foto 25 augustus 1940)

Duitse soldaten vermaken zich prima op het terras van Hotel de Boer (thans Hotel de Jong) in het centrum van Nes. Aan tafel bevindt zich ook pastoor H.C. Koelman. Hij verliet in 1940 het eiland en werd opgevolgd door pastoor Wilhelmus Hermanus Kaalberg die tot 1950 op het eiland zou blijven. Pastoor Kaalberg vinden we ook op de foto genomen van de aankomst van de bevrijders bij het gemeentehuis in Nes. Daar staat hij bij met andere mensen die deelnamen aan het verzet op het eiland.
(foto 25 augustus 1940)

Aangespoelde zeemijn op het strand. (foto 29 augustus 1940)

Aangespoelde zeemijn op het strand.
(foto 29 augustus 1940)

Drie Duitse soldaten staan in burgerkleding op de veranda voor hun verblijf een sigaartje te roken. Verblijf is een zomerwoning. Foto gemaakt tijdens het eerste jaar van de oorlog. (foto 15 september 1940)

Drie Duitse soldaten staan in burgerkleding op de veranda voor hun verblijf een sigaartje te roken. Verblijf is een zomerwoning. Foto gemaakt tijdens het eerste jaar van de oorlog.
(foto 15 september 1940)

Al op 21 september 1940 liet een Duitse bommenwerper, vermoedelijk op weg naar Engeland, achterna gezeten door Britse jagers een zevental bommen los boven het dorp Hollum. De bommen veroorzaakten aanzienlijke schade. De winkel en woning van Jan en Rinske de Boer werden geheel vernield. Een vierjarig dochtertje kwam om het leven. De moeder en een 6-jarig dochtertje raakten ernstig gewond en werden overgebracht naar een ziekenhuis in Leeuwarden.

Maar ook het gewone leven ging door. Zo werd op 16 september 1940 het voorstel voor een ruilverkaveling “de Mieden”aangenomen.

Duitse soldaat zit aan tafel in een zomerhuisje dat gebruikt wordt als soldatenverblijf bij Nes. (foto 20 september 1940)

Duitse soldaat zit aan tafel in een zomerhuisje dat gebruikt wordt als soldatenverblijf bij Nes.
(foto 20 september 1940)

Zwaar beschadigde huizen en schuur aan de Herenweg te Hollum nadat een Duits bommenwerper 7 bommen boven het dorp Hollum liet vallen. De Duitse bezetter heeft altijd ontkend dat het een Duits toestel was. Maar het afwerpen van de bommen gebeurde tijdens de maanden waarin de slag om Engeland plaatsvond.  (foto 22 september 1940)

Zwaar beschadigde huizen en schuur aan de Herenweg te Hollum nadat een Duits bommenwerper 7 bommen boven het dorp Hollum liet vallen. De Duitse bezetter heeft altijd ontkend dat het een Duits toestel was. Maar het afwerpen van de bommen gebeurde tijdens de maanden waarin de slag om Engeland plaatsvond.
(foto 22 september 1940)

Twee soldaten zitten in burgerkleding aan een tafeltje in een café wat te eten en drinken. Foto gemaakt tijdens het eerste jaar van de bezetting. (foto 15 oktober 1940)

Twee soldaten zitten in burgerkleding aan een tafeltje in een café wat te eten en drinken. Foto gemaakt tijdens het eerste jaar van de bezetting.
(foto 15 oktober 1940)

Begrafenis op 17 december 1940 van een op Ameland omgekomen Duitse soldaat op de Noorder begraafplaats in Leeuwarden
De soldaat werd dodelijk in het hoofd getroffen door een verdwaalde kogel van een boven de Flak Batterij bij Hollum gevoerd luchtgevecht. De soldaat stond tijdens het luchtgevecht te schuilen tussen woningen bij de vuurtoren. Vroeger bewoond door de vuurtorenwachters. Hij zou die dag met verlof naar huis gaan.
Duitse soldaat in burger, in zijn woonverblijf, drinkt op zijn gemak een kopje thee of koffie tijdens het eerste jaar van de oorlog. (foto 15 oktober 1940)

Duitse soldaat in burger, in zijn woonverblijf, drinkt op zijn gemak een kopje thee of koffie tijdens het eerste jaar van de oorlog.
(foto 15 oktober 1940)

Jonge Duitse soldaat zit in zijn verblijf aan tafel te schrijven, foto genomen tijdens het eerste jaar van de oorlog. (15 oktober 1940)

Jonge Duitse soldaat zit in zijn verblijf aan tafel te schrijven, foto genomen tijdens het eerste jaar van de oorlog.
(15 oktober 1940)

Duitse soldaten drinken wat in een cafe op Ameland. Foto gemaakt tijdens het eerste jaar van de bezetting. (20 oktober 1940)

Duitse soldaten drinken wat in een cafe op Ameland. Foto gemaakt tijdens het eerste jaar van de bezetting.
(20 oktober 1940)

Duitse soldaten oefenen in de duinen bij Hollum. (foto 27 oktober 1940)

Duitse soldaten oefenen in de duinen bij Hollum.
(foto 27 oktober 1940)

Jonge Duitse soldaat is bezig met het schrijvenvan een brief gezeten aan een tafel in hun verblijf. Foto genomen in het eerste jaar van de oorlog.  (15 december 1940)

Jonge Duitse soldaat is bezig met het schrijven van een brief gezeten aan een tafel in hun verblijf. Foto genomen in het eerste jaar van de oorlog.
(15 december 1940)

Vanaf 1941 ondervond men beperking van de bewegingsvrijheid. Door de aanleg van de Atlantikwall werden van 1942 grote delen van het eiland verboden gebied voor de eilanders. Het strand, de duinen en de bossen werden afgesloten. Afrasteringen maakten het onmogelijk deze gebieden te betreden. De avondklok werd ingesteld zodat je na 8 uur ’s avonds niet meer buiten mocht zijn.

Een Duitse soldaat en een meisje staan op de verande van een zomerhuis dat dient als soldatenverblijf. (foto 12 maart 1941)

Een Duitse soldaat en een meisje staan op de verande van een zomerhuis dat dient als soldatenverblijf. (foto 12 maart 1941)


Een eenmotorig vliegtuigje, een Klemm Kl 31a van het Luftdienst Kommando Holland, is geland op het strand. Doel en actie onbekend. (foto 15 april 1941)

Een eenmotorig vliegtuigje, een Klemm Kl 31a van het Luftdienst Kommando Holland, is geland op het strand. Doel en actie is onbekend.
(foto 15 april 1941)

Een groep manschappen van de Kriegsmarine marcheert nabij de Zwarte weg. (foto 25 april 1941)

Een groep manschappen van de Kriegsmarine marcheert nabij de Zwarte weg.
(foto 25 april 1941)

Duits vliegtuigje geland op het strand bij Hollum. (foto 9 september 1941)

Duits vliegtuigje geland op het strand bij Hollum.
(foto 9 september 1941)

30


Duits vliegtuig geland op het strand van Ameland. Een Junker F 13 van het Luftdienst Kommando Holland. Deze toestellen werden voor de verbindingsdienst gebruikt.  (foto 29 juni 1941)

Duits vliegtuig geland op het strand van Ameland. Een Junker F 13 van het Luftdienst Kommando Holland. Deze toestellen werden voor de verbindingsdienst gebruikt. (foto 29 juni 1941)

Duitse soldaten zitten in een cafe/restaurant wat te eten en te drinken tijdens het eerste jaar van de oorlog. (15 december 1940)

Duitse soldaten zitten in een cafe/restaurant wat te eten en te drinken tijdens het eerste jaar van de oorlog. (15 december 1940)

Duitse soldaten zitten in een café en drinken een borrel. (15 december 1940)

Duitse soldaten zitten in een café en drinken een borrel. (15 december 1940)

Twee soldaten tijdens het eerste jaar van de oorlog. De gekochte of gevangen gans wordt getoond en zal wellicht als maaltijd zijn opgediend. (foto 15 november 1940)

Twee soldaten tijdens het eerste jaar van de oorlog. De gekochte of gevangen gans wordt getoond en zal wellicht als maaltijd zijn opgediend.
(foto 15 november 1940)

Een Duitse soldaat viert kerstfeest in zijn verblijf. (foto 26 december 1940)      Een Duitse soldaat viert kerstfeest in zijn verblijf.
(foto 26 december 1940)

22 april 1941, aanvoer van bouwmaterialen voor de aanleg van wegen en stelling op de steiger in Nes.

Op 7 mei 1941 werd het verblijf in bepaalde gebieden in ons land, waaronder Ameland, verboden en na 1941 was geen enkel toerisme meer mogelijk.

Kinderen in Nes poseren voor een Duitse soldaat te paard. (foto 8 juli 1941)

Kinderen in Nes poseren voor een Duitse soldaat te paard. (foto 8 juli 1941)

Duitse soldaten zijn aan het recreëren op het strand tussen Nes en Buren. (foto 15 augustus 1941)

Duitse soldaten zijn aan het recreëren op het strand tussen Nes en Buren. (foto 15 augustus 1941)

Melk wordt gehaald door Duitse soldaten bij een boerderij op Ameland. (foto 25 augustus 1941)

Melk wordt gehaald door Duitse soldaten bij een boerderij op Ameland.
(foto 25 augustus 1941)

Opruimen van een Engelse zeemijn ( de MK 13) op het strand Zuidwest bij Hollum door Oberstabsfeldwebel Gerhard. De explosievenexpert van de Marine Flakabteilung 246 reisde rond door het bij de afdeling behorend gebied. Daaronder vielen ook Terschelling, Vlieland en Ameland. Hij kwam om in 1942 bij het onschadelijk maken van een magnetische mijn op Vlieland. (foto 9 september 1941)

Opruimen van een Engelse zeemijn ( de MK 13) op het strand Zuidwest bij Hollum door Oberstabsfeldwebel Gerhard. De explosievenexpert van de Marine Flakabteilung 246 reisde rond door het bij de afdeling behorend gebied. Daaronder vielen ook Terschelling, Vlieland en Ameland. Hij kwam om in 1942 bij het onschadelijk maken van een magnetische mijn op Vlieland.
(foto 9 september 1941)

Opruimen van een aangespoelde explosieven en zeemijn op het ZuidWest bij Hollum, door Oberstabsfeldwebel Gerhard. De explosievenexpert van de Marine flakabteilung 246 reisde rond door de afdeling, hieronder vielen Terschelling, Vlieland en Ameland Hij kwam in 1942 om het leven bij het onschadelijk maken van een magnetische mijn op Vlieland. (foto 10 september 1941)

Opruimen van een aangespoelde explosieven en zeemijn op het ZuidWest bij Hollum, door Oberstabsfeldwebel Gerhard. De explosievenexpert van de Marine flakabteilung 246 reisde rond door de afdeling, hieronder vielen Terschelling, Vlieland en Ameland. Hij kwam in 1942 om het leven bij het onschadelijk maken van een magnetische mijn op Vlieland. (foto 10 september 1941)

Persoonsbewijs afgegeven aan Eeuwe de Vries gehuwd met Trijntje Nobel op 12 december 1941.

Persoonsbewijs afgegeven aan Eeuwe de Vries gehuwd met Trijntje Nobel op 12 december 1941.

Prachtig bord van Makkumer aardewerk met als opschrift " Batterie Ameland". Naar het schijnt zijn voor alle eilanden dergelijke borden gemaakt. (foto 20 april 1942)

Prachtig bord van Makkumer aardewerk met als opschrift ” Batterie Ameland”. Naar het schijnt zijn voor alle eilanden dergelijke borden gemaakt.
(foto 20 april 1942)

Een drietal manschappen van de Kriegsmarine lopen wacht bij het gebouw "Excelsior" te Nes. Het vakantiegebouw was in gebruik als verblijf voor de bezettingsmacht. (foto 25 april 1942)

Een drietal manschappen van de Kriegsmarine lopen wacht bij het gebouw “Excelsior” te Nes. Het vakantiegebouw was in gebruik als verblijf voor de bezettingsmacht. (foto 25 april 1942)

Zand en dakpannen worden aangevoerd voor de bouw van Duitse onderkomens tijdens de bezetting. (15 mei 1942)

Duitse soldaten genieten van de zon voor het vakantieverblijf "Excelsior". Blijkbaar zijn ook burgers aanwezig want een soldaat heeft een klein jongetje op schoot. Opvallend is dat het vooral oudere soldaten zijn. Het jongetje is Klaas Hesselink uit Nes. (foto 25 juni 1942)

Duitse soldaten genieten van de zon voor het vakantieverblijf “Excelsior”.
Blijkbaar zijn ook burgers aanwezig want een soldaat heeft een klein jongetje op schoot. Opvallend is dat het vooral oudere soldaten zijn. Het jongetje is Klaas Hesselink uit Nes.
(foto 25 juni 1942)

Duitse soldaten recreëren aan zee op het strand bij Buren. (foto 5 juli 1942)

Duitse soldaten recreëren aan zee op het strand bij Buren. (foto 5 juli 1942)

3 duitse soldaten op strand zwemkleding

Duitse soldaten vermaken zich op het strand.
(foto 29 juni 1942)

Gerrit Koster woonachtig in Ballum en getrouwd met Betje Nobel was wethouder van Ameland tijdens de bezetting. Hij werd, omdat er onvoldoende NSB'ers waren, door de bezetter aangesteld als voedselcommissaris. Hij heeft een belangrijke rol gespeeld in het verstrekken van een ausweiss voor eilanders. Ze waren dan onmisbaar voor de voedselvoorziening. Ook bij het verplicht leveren van vlees door de boeren wist hij de eilanders te bevoordelen. In november 1944 zorgde hij ervoor dat enkele eilanders ontkwamen aan een razzia in de NO polder. Gerrit Koster overleend op 7 oktober 1946, 75 jaar oud. In Ballum is een weg naar hem genoemd. (29 juni 1942)

Gerrit Koster woonachtig in Ballum en getrouwd met Betje Nobel was wethouder van Ameland tijdens de bezetting. Hij werd, omdat er onvoldoende NSB’ers waren, door de bezetter aangesteld als voedselcommissaris. Hij heeft een belangrijke rol gespeeld in het verstrekken van een ausweiss voor eilanders. Ze waren dan onmisbaar voor de voedselvoorziening. Ook bij het verplicht leveren van vlees door de boeren wist hij de eilanders te bevoordelen. In november 1944 zorgde hij ervoor dat enkele eilanders ontkwamen aan een razzia in de NO polder. Gerrit Koster overleend op 7 oktober 1946, 75 jaar oud. In Ballum is een weg naar hem genoemd. (29 juni 1942)

Hotel de Boer tijdens WO II. Bijzonder is dat op de kaart rechtsonder een hakenkruis is afgebeeld. (foto 29 juni 1942)

Hotel de Boer tijdens WO II. Bijzonder is dat op de kaart rechtsonder een hakenkruis is afgebeeld. (foto 29 juni 1942)

De strenge winters tijdens de oorlog maakten het leven niet gemakkelijk. Bijna alle winters leidden tot een verder isolement van het eiland dan door de Duitse maatregelen al het geval was.

Op 1 juli 1942 werd burgemeester J.W. Bolomeij ontslagen en vervangen door de N.S.B. burgemeester B. Bakker afkomstig van Texel.

Afbraak zomerwoningen tijdens de oorlog door Amelanders. De in de duinen gebouwde zomerhuizen bij Nes en Hollum werden vrijwel allemaal in opdracht van de Duitse bezetting afgebroken. Alles in de buurt van bunkers en posten moest worden afgebroken. (15 augustus 1942)

Transport van goederen tijdens WO II (foto 29 augustus 1942)

Transport van goederen tijdens WO II
(foto 29 augustus 1942)

Op last van de Wehrmacht worden in 1944 tal van zomerhuizen afgebroken. Een groot aantal zal nooit meer worden opgebouwd. De veelal houten huizen verdwijnen definitief uit het landschap. (foto 29 juli 1944)

Op last van de Wehrmacht worden in 1944 tal van zomerhuizen afgebroken. Een groot aantal zal nooit meer worden opgebouwd. De veelal houten huizen verdwijnen definitief uit het landschap.
(foto 29 juli 1944)

 

Commandant Battrij Ameland. (foto d.d. 15 oktober 1942)

Commandant Batterij Ameland.
(foto d.d. 15 oktober 1942)

In 1943 werd de aanmeldingsplicht voor alle mannen van 18 tot 35 jaar afgekondigd. Mannen werkzaam in de landbouw en visserij kunnen vrijstelling (Ausweise) verkrijgen en gelukkig vinden veel mannen werk in de aanleg van de Atlantikwall op het eiland en ontkomen zo aan tewerkstelling in Duitsland.

Op de foto zien we staand van links naar rechts: Elly Sere, de Duitse officier Petrowitz, Leny .... en Siebe Visser. Zittend: een Duitse soldaat en Kitty Faber. De foto is genomen voor de woning van Siebe Visser aan de huidige Burgemeester Waldaweg.  (foto d.d. 29 september 1943)

Op de foto zien we staand van links naar rechts: Elly Sere, de Duitse officier Petrowitz, Leny …. en Siebe Visser. Zittend: een Duitse soldaat en Kitty Faber. De foto is genomen voor de woning van Siebe Visser aan de huidige Burgemeester Waldaweg.
(foto d.d. 29 september 1943)

Laden en lossen van zand en vee op veerdam Nes. (foto 29 oktober 1942)

Laden en lossen van zand en vee op veerdam Nes.
(foto 29 oktober 1942)

Gooi Visser aan boord van het beurtschip "Broedertrouw" tijdens een oorlogswinter. Het schip ligt in de Ballumerbocht. Vandaar voer men op Harlingen, Leeuwarden en Amsterdam. Tijdens de oorlog werden onderduikers naar het eiland gebracht maar ook werden "illegale" goederen van en naar het eiland getransporteerd. (foto 23 november 1943)

Gooi Visser aan boord van het beurtschip “Broedertrouw” tijdens een oorlogswinter. Het schip ligt in de Ballumerbocht. Vandaar voer men op Harlingen, Leeuwarden en Amsterdam. Tijdens de oorlog werden onderduikers naar het eiland gebracht maar ook werden “illegale” goederen van en naar het eiland getransporteerd.
(foto 23 november 1943)

Brief van de fa. J.A. Boll te Leeuwarden aan de jeer J. Bouwman te Groningen van 15 mei m1944 betreffende de verkoop van een zomerhuis dat de Duitsers laten afbreken.

Brief van de fa. J.A. Boll te Leeuwarden aan de heer J. Bouwman te Groningen van 15 mei 1944 betreffende de verkoop van een zomerhuis dat de Duitsers laten afbreken.

Brief uit 1944 waarin de Baubeamte te Groningen aan de heer J. Bouwman te Groningen mededeelt dat een zomerhuis niet door de Duisters gebruikt zal worden.

Brief uit 1944 waarin de Baubeamte te Groningen aan de heer J. Bouwman te Groningen mededeelt dat een zomerhuis niet door de Duitsers gebruikt zal worden.

Telegram van de fa. J.Boll te Leeuwarden met de vraag of dhr. Bouwman te Groningen zijn zomerhuisje wil verkopen tegen de in 1940 vastgestelde vergoeding. De zomerhuizen werden in 1944 in opdracht van de Wehrmacht binnen 14 dagen afgebroken. (foto 29 juli 1944)

Telegram van de fa. J.Boll te Leeuwarden met de vraag of dhr. Bouwman te Groningen zijn zomerhuisje wil verkopen tegen de in 1940 vastgestelde vergoeding. De zomerhuizen werden in 1944 in opdracht van de Wehrmacht binnen 14 dagen afgebroken. (foto 29 juli 1944)

Brief van de gemeente Ameland aan dhr. Bouwman, eigenaar van een zomerhuisje op Ameland. Op 8 april 1946 krijgt de heer Bouwman bericht dat zijn huisjes wordt gevorderd om dienst te doen als woonruimte voor de bevolking.

Brief van de gemeente Ameland aan dhr. Bouwman, eigenaar van een zomerhuisje op Ameland. Op 8 april 1946 krijgt de heer Bouwman bericht dat zijn huisje wordt gevorderd om dienst te doen als woonruimte voor de bevolking.

In de NO polder tewerkgestelde eilanders voor hun onderkomen. (foto 29 juni 1944)

In de NO polder tewerkgestelde eilanders voor hun onderkomen. (foto 29 juni 1944)

In 1944 werden eilanders tewerkgesteld in de NO polder. (foto 29 augustus 1944)

In 1944 werden eilanders tewerkgesteld in de NO polder. (foto 29 augustus 1944)

Tewerkgestelde eilanders in schaftkeet in de NO polder tijdens WO II. (foto 29 augustus 1944)

Tewerkgestelde eilanders in schaftkeet in de NO polder tijdens WO II. (foto 29 augustus 1944)

Tewerkgestelde eilanders in NO Polder. (foto 29 september 1944)

Tewerkgestelde eilanders in NO Polder.
(foto 29 september 1944)

In de NO polder verplaatsen tewerkgestelde Nederlanders een keet. (foto 29 oktober 1944)

In de NO polder verplaatsen tewerkgestelde Nederlanders een keet. (foto 29 oktober 1944)

Deze vier mannen waren tewerkgesteld in de NO-polder. In het weeekend van 10 november 1944 waren ze met verlof op Ameland. Maandag de 13e moesten zij zich weer melden. Toen de Hollumers in Ballum arriveerden verscheen Gerrit Koster, de wethouder, en stuurde de mannen terug naar huis. Niet alleen de Hollumers maar ook de Ballummers die wilden vertrekken gingen op zijn verantwoordelijkheid naar huis. Klaas Molenaar, de voerman op de foto, bracht de Hollumers met paarden wagen terug. Op de foot zien we Klaas met paard en wagen op het Zwaneplein.Op de foto verder Minne Kanger, Piet IJnsen en Jan Kossen. Gerrit Koster heeft waarschijnlijk het vermoeden gehad dat er een grote razzia op komst was.  Op vrijdag 17 november werden 1800 van de ca 2000 in de polder werkzame mannen gearresteerd en naar Duitsland afgevoerd. Door het kordate optreden van Gerrit Koster ontsprongen de eilanders de dans.  (foto 13 november 1944)

Deze vier mannen waren tewerkgesteld in de NO-polder. In het weekend van 10 november 1944 waren ze met verlof op Ameland. Maandag de 13e moesten zij zich weer melden. Toen de Hollumers in Ballum arriveerden verscheen Gerrit Koster, de wethouder, en stuurde de mannen terug naar huis. Niet alleen de Hollumers maar ook de Ballumers die wilden vertrekken gingen op zijn verantwoordelijkheid naar huis. Klaas Molenaar, de voerman op de foto, bracht de Hollumers met paarden wagen terug. Op de foto zien we Klaas met paard en wagen op het Zwaneplein.Op de foto verder Minne Kanger, Piet IJnsen en Jan Kossen. Gerrit Koster heeft waarschijnlijk het vermoeden gehad dat er een grote razzia op komst was. Op vrijdag 17 november werden 1800 van de ca 2000 in de polder werkzame mannen gearresteerd en naar Duitsland afgevoerd. Door het kordate optreden van Gerrit Koster ontsprongen de eilanders de dans.
(foto 13 november 1944)

Aan het einde van de oorlog arriveren de kindertransporten uit het westen in Groningen en Friesland. Ook op Ameland vinden tal van kinderen uit het westen een plekje.

Tijdens de oorlog vonden zeker 140 slachtoffers van de oorlog een laatste rustplaats op een begraafplaats op het eiland. Merendeels spoelden de slachtoffers aan op het strand. De stoffelijke resten waren niet altijd te identificeren. Ook zijn er waarschijnlijk stoffelijke resten in de duinen begraven die helaas niet meer terug te vinden zijn.


Belediging Wehrmacht

Op 14 oktober 1941 ontvangt de burgemeester van Ameland een schriftelijke opdracht van de Insel-kommandant dat op grond van een bevel van de Duitse Sicherheitspolizei te Leeuwarden de Nederlanders Lolke de Vries en Roel de Boer, wonende te Hollum, door de Nederlandse politie gearresteerd moeten worden. Vervolgens moeten ze met de veerboot die om 15.00 uur van het eiland vertrekt naar Holwerd worden gebracht. Hier zullen de arrestanten worden overgedragen aan de Sicherheitspolizei.

De burgemeester, de heer Bolomeij, geeft gevolg aan het bevel en deelt dit mede aan de Staatsraad i.b.d. Commissaris van de provincie Friesland.

Het betreft Roel de Boer, geboren op 10 april 1888 te Drachten, bakker van beroep en woonachtig te Hollum op nr. 220. Lolke de Vries is geboren op 26 februari 1907 te Hollum en woont op nr. 60. Er zijn nog geen straatnamen op het eiland en de huizen zijn doorlopend per dorp genummerd. De burgemeester schrijft dat de mannen zijn gearresteerd en overgebracht naar Holwerd maar dat de reden van de arrestatie hem niet bekend is.

Op 21 oktober volgt een tweede brief van de burgemeester waarin deze aan de Staatsraad mededeelt dat de Inselkommandant aan de gemeenteveldwachter Meijer heeft verteld dat de beide mannen vanwege belediging van de Wehrmacht zijn gearresteerd.

Het loopt blijkbaar met een sisser af want op 5 november kan de burgemeester de Staatsraad berichten dat de beide mannen die zelfde dag zijn teruggekeerd op het eiland. Toch hebben de beide mannen bijna 3 weken vast gezeten in Leeuwarden.

Lolke de Vries is een oom van mij (Jan J. de Vries, geb. 2 september 1945) maar het verhaal was mij tot op heden onbekend. In de familiekring is er nooit over gesproken, zoals overigens toch weinig werd gesproken over deze periode. Mijn vader, Jacob de Vries, en dus een broer van Lolke, was net afgemonsterd en wist tijdig het eiland te bereiken en zo vrij veilig de oorlog door te komen. Broer Harmen had minder geluk. Hij heeft als zeeman het een en ander meegemaakt en ook de Duitse luchtaanvallen op Londen hebben een enorme indruk op hem gemaakt. Hij lag gedurende deze periode in een Londens ziekenhuis. Toch verteld ook hij weinig over wat hij had meegemaakt. Op latere leeftijd is hij met psychische problemen enkele maanden opgenomen. De herinneringen aan de oorlogsperiode zorgden voor deze problemen.