Spionage

Tussen 5 september en 22 november 1939 is de 39 – jarige Johannes B. woonachtig in Den Haag op Ameland geweest. Of dit de hele periode is geweest of dat hij het eiland regelmatig bezocht is niet duidelijk. Hij volgt in opdracht van August F. , 44 jaar en ook woonachtig in Den Haag, scheepsbewegingen boven Ameland. August F heeft hem een verrekijker en een radio-electrische zendinrichting verstrekt om hem zo gegevens van Duitse schepen door te kunnen zenden. Ook telefonisch worden gegevens doorgebeld. De inlichtingen worden door August F. aan Frankrijk en Engeland doorgegeven.

Het zal de eilanders zeker opgevallen zijn en Johannes wordt in de kraag gegrepen. Op 13 maart 1940 vindt een eerste rechtszitting plaats van de Leeuwarder rechtbank.

De zitting vindt plaats achter gesloten deuren zodat we nieuwsgierig moeten blijven naar wat daar gezegd is.

Uiteindelijk wordt Johannes B. op 10 april 1940 veroordeeld tot 6 maanden gevangenisstraf onder aftrek van het voorarrest en August F. krijgt 2 jaar gevangenisstraf opgelegd.

Hoe het de beide mannen is vergaan tijdens de Duitse bezetting is ons helaas niet bekend. Wel hebben de beide mannen hoger beroep aangetekend tegen de uitspraak. Of dit nog is behandeld zullen we nog eens moeten uitzoeken. (red. we hebben het inmiddels uitgezocht  zie de kolom hiernaast)

november 2014 red.: citaat uit het volledige artikel van Dr. Lou de Jong:

Van Oorschot wist vermoedelijk niet dat Stevens door bemiddeling van één van zijn Nederlandse helpers, A. de Fremery, reeds in de zomer van ’39 een geheime radio-ontvanger en -zender in bedrijf gesteld had die bediend werd door een handelsreiziger, J. Broers, die zich bij de Fremery gemeld had op grond van een advertentie waarin deze een goede positie in het vooruitzicht gesteld had. Waar de zender voor gebruikt werd, weten wij niet; wèl, dat hij begin september ’39 uit zijn laatste vooroorlogse standplaats Delfzijl naar Nes op Ameland overgebracht werd, waar Broers zijn intrek nam bij een oud-politieman, bewerend dat generaal van Oorschot van zijn werk afwist: berichten over passerende Duitse schepen moest hij radiografisch naar Den Haag doorgeven. De oud-politieman belde GS III op: daar wist men van niets.

Zo liep Broers op Ameland met de geheime zender die de Fremery, een van Stevens’ agenten, hem gegeven had, spoedig tegen de lamp: verdacht van spionage, werd hij gearresteerd; hij noemde de naam van zijn opdrachtgever: deze werd ook opgepakt. Beiden werden begin ’40 door de rechtbank te Leeuwarden
veroordeeld, maar op 10 mei vrijgelaten; het dossier werd toen verbrand.
De Duitsers wisten Broers weer te arresteren: hij kreeg levenslang1. Onder de indruk van het Venlo-incident had overigens Vrinten, de grote helper van de
verdwenen Stevens, nog zijn best gedaan om de bezwarende zender van Ameland weg te halen: hij was er net te laat verschenen.

1. Vonnis d.d. 20 mei 1942 van het Volksgerichtshof inzake J. Broers (CDI)

Landing Duits watervliegtuig bij Buren

image-28

Op 13 september 1939 werd een Duitse Dornier DO-18D, met aan boord 4 bemanningsleden door Nederlandse toestellen gedwongen tot het maken van een landing nabij het strand (paal 17) van Ameland.

Op 13 september 1939 steeg van de Duitse watervliegtuigbasis op het Duitse eiland Norderney de Dornier Do 18D M2+LK op, behorende tot de 2e staffel van de Kustenfliegergruppe 106, voor een verken ningsvlucht naar de Engelse zuidkust. Tijdens de vlucht kreeg het toestel problemen met de radioverbinding en brak de vlucht af.

Op de terugtocht ving het toestel een bericht op van het Duitse watervliegtuig van het type Heinkel 115, dat zij een Nederlands vliegtuig hadden neergeschoten en nu hulp nodig hadden. Hierop zette de Dornier koers naar Ameland om te zien of zij hulp konden bieden. Ter hoogte van Ameland nam de bemanning van de Dornier een op zee drijvende Fokker waar. Volgens één van de bamanningsleden zagen zij op dat moment nog personen op de Fokker zitten. Hierop besloten zij te landen. Bij de landing in de nogal ruwe zee sloeg de romp van de vliegboot lek. De vliegboot begon water te maken. Het gelukt de bemanning om de gaten gedeeltelijk te dichten. Men heeft toen met lichtsignalen naar de Heinkel geseind dat men zelf averij had opgelopen en dat men geen hulp kon bieden.
Door de gaten in de romp was het niet meer mogelijk om op te stijgen. De bemanning heeft toen geprobeerd om varend over zee de vliegboot buiten de territoriale wateren van Nederland te brengen. Tijdens die poging werd de vliegboot aangevallen door meerdere Nederlandse vliegtuigen, hierdoor werd de romp nog verder beschadigd en ook raakte de voorste motor beschadigd. Toen het niet meer mogelijk was om met de vliegboot richting Duitsland te varen werd koers gezet naar de kust van Ameland.

Het gebeuren met de vliegboot werd ook opgemerkt op het strand van Ameland. Twee op het strand aanwezige militairen hoorden een soort geronk. Zij dachten eerst dat het geluid van een motorfiets was, en schonken er verder geen aandacht meer aan. Totdat zij in de verte een watervliegtuig ontdekten, deinend op de golven. Met behulp van een verrekijker werd de nationaliteit van het vliegtuig ontdekt. Toen men ontdekte dat het een Duits toestel betrof werden onmiddellijk de juiste instanties ingelicht. Binnen 10 minuten verscheen een Nederlands vliegtuig welke boven de vliegboot bleef rondcirkelen. Bij ieder poging van de Duitse vliegboot om weg te komen vuurde het Nederlandse vliegtuig een salvo voor de boeg van het Duitse vliegtuig. Het Nederlandse vliegtuig werd even later bijgestaan door nog 5 Nederlandse vliegtuigen. Toen op het laatst nog een Nederlands watervliegtuig verscheen gaf de Duitse bemanning het op. De bemanning stapte in een rubberboot en voer naar de kust waar zij werden opgewacht door de op Ameland gestationeerde soldaten.

Tijdens gesprekken met de Duitse bemanning vertelden die dat zij in de veronderstelling waren dat het Engelse toestellen waren boven hen hadden rondgecirkeld. Even later werd geprobeerd om de vliegboot op het droge te trekken nadat eerst door twee marine officieren de boordwapens waren verwijderd. Tijdens de poging om de vliegboot op het droge te treken werden er twee Duitse toestellen ontdekt. Die bleven aan de horizon rondcirkelen. De soldaten schonken geen aandacht aan de twee Duitse vliegtuigen omdat ze het druk hadden met de berging van de gestrande Dornier.

Toen de Nederlandse vliegtuigen waren verdwenen vloog één der Duitse toestellen op een hoogte van ongeveer 40 meter over de Dornier heen. De soldaten en omstanders werden volledig verrast door het Duitse vliegtuig. Slechts een enkeling vuurde op het Duitse toestel.
De Duitse bemanning werd de volgende dag overgebracht naar Den Helder en enkele dagen daarna naar Fort Spijkerboor. Op 12 mei 1940 werd de bemanning overgebracht naar Engeland. Na internering in Engeland is de bemanning overgebracht naar Canada en verbleef de rest van de oorlog, 7 jaar, 3 maanden en 18 dagen in een krijgsgevangenkamp.

De bemanning bestond uit de volgende personen:
Ltz S.Rust. Commandant.
Feldwebel. Radons. Piloot.
Fk. Mt. Zieschang. Telegrafist/hulpwaarnemer.
Uffz. Schenk. Boordwerktuigkundige.

Het wrak van de Dornier heeft 45 jaar op het strand van Ameland gelegen. Tijdens de oorlog werden de vleugel en de motor verwijderd, de rest van het vliegtuig zakte steeds verder in het zand weg. Soms na een storm spoelden de resten van het vliegtuig vrij van zand, om met de volgende storm weer onder het zand te verdwijnen. In 1984 heeft een ijzerhandelaar de resten van het vliegtuig opgegraven en verkocht.

Duits watervliegtuig type Dornier do 18 op het strand bij Buren (paal 17) op 13 september 1939 gedwongen tot landing door Nederlandse toestellen. Toestel in beslag genomen en bemanning geinterneerd.

Duits watervliegtuig type Dornier do 18 op het strand bij Buren (paal 17) op 13 september 1939 gedwongen tot landing door Nederlandse toestellen. Toestel in beslag genomen en bemanning geïnterneerd.

Nogmaals een foto van de Duitse Dornier DO 18D M2+LK die op 13 september 1939, door Nederlandse vliegtuigen gedwongen, een noodlanding maakte nabij het strand van Ameland. Het toestel zou Ameland niet meer verlaten. De bemanning werd geinterneerd en op 12 mei afgevoerd naar Engeland. Later werden ze overgebracht naar Canada. Na een krijgsgevangenschap van 7 jaar, 3 maanden en 18 dagen keerden zij naar huis terug.

Nogmaals een foto van de Duitse Dornier DO 18D M2+LK die op 13 september 1939, door Nederlandse vliegtuigen gedwongen, een noodlanding maakte nabij het strand van Ameland. Het toestel zou Ameland niet meer verlaten. De bemanning werd geïnterneerd en op 12 mei afgevoerd naar Engeland. Later werden ze overgebracht naar Canada. Na een krijgsgevangenschap van 7 jaar, 3 maanden en 18 dagen keerden zij naar huis terug.

Een Duits watervliegtuig van het ype Dornier do 18 op het strand bij Buren (paal 17) 13 september 1939. Volgens de berichtgeving in de pers is het toestel binnen de territoriale wateren aangehouden door Nederlandse vliegtuigen. De Nederlandse toestellen hebben het Duitse toestel belet het Nederlands rechtsgebied te verlaten waarna het op het strand van Ameland werd gezet. Het vliegtuig werd in beslag genomen en de bemanning geinterneerd. (foto 10 september 1939)

Een Duits watervliegtuig van het type Dornier do 18 op het strand bij Buren (paal 17) 13 september 1939. Volgens de berichtgeving in de pers is het toestel binnen de territoriale wateren aangehouden door Nederlandse vliegtuigen. De Nederlandse toestellen hebben het Duitse toestel belet het Nederlands rechtsgebied te verlaten waarna het op het strand van Ameland werd gezet. Het vliegtuig werd in beslag genomen en de bemanning geïnterneerd.
(foto 10 september 1939)
Een Nederlands watervliegtuig Fokker C.VII-W afkomstig van de Mok op Texel op verkenningsvlucht. Op de voorgrond het wrak van de Duitse Dornier Do-18D M2+LK die op 13 september 1939 door Nederlandse vliegtuigen tot een landing werd gedwongen.
(foto 15 november 1939)


 


 

Foto van bemande uitkijkpost tijdens de mobilisatie op Ameland. Midden op de foto Gosling Poistmus (1891-1966). Op de foto zien we een ontploffing op het strand maar fraai is het zicht op het oude strandpaviljoen van Steinvoorte, het Hotel Scheltema en de vele zomerhuisjes welke stonden op het terrein ten westen van de Strandweg. Bijna al deze houten huisjes zijn op bevel van de bezetters tijdens de oorlog afgebroken.  (foto 23 april 1939)

Foto van bemande uitkijkpost tijdens de mobilisatie op Ameland. Midden op de foto Gosling Poistmus (1891-1966). Op de foto zien we een ontploffing op het strand maar fraai is het zicht op het oude strandpaviljoen van Steinvoorte, het Hotel Scheltema en de vele zomerhuisjes welke stonden op het terrein ten westen van de Strandweg. Bijna al deze houten huisjes zijn op bevel van de bezetters tijdens de oorlog afgebroken.
(foto 23 april 1939)

Met paard en wagen wordt tijdens de mobilisatie munitie getransporteerd. (foto 25 april 1939)

Met paard en wagen wordt tijdens de mobilisatie munitie getransporteerd.
(foto 25 april 1939)

Foto van zomerhuis op Ameland zoals gebouwd vlak voor WO II (foto 29 juni 1939)

Kenmerkend houten zomerhuisje gebouwd voor de oorlog.
(foto 29 juni 1939)

Foto van zomerhuis op Ameland zoals gebouwd vlak voor WO II (foto 29 juni 1939)

Foto van zomerhuis op Ameland zoals gebouwd vlak voor WO II
(foto 29 juni 1939)

Zomerhuisjes bij Nes.

Zomerhuisjes bij Nes.

aard met veulen in de wei aan de Strandweg te Nes. Op de foto zien we nog veel zomerhuizen welke tijdens de bezetting zijn afgebroken. (foto 15 juli 1939)

aard met veulen in de wei aan de Strandweg te Nes. Op de foto zien we nog veel zomerhuizen welke tijdens de bezetting zijn afgebroken.
(foto 15 juli 1939)

Een tijdens de mobilisatie aangespoelde zeemijn krijgt veel bekijks van de op Ameland gelegerde militairen. Duidelijk is dat op Ameland verschillende legeronderdelen waren vertegenwoordigd. (foto 23 juli 1939)

Een tijdens de mobilisatie aangespoelde zeemijn krijgt veel bekijks van de op Ameland gelegerde militairen. Duidelijk is dat op Ameland verschillende legeronderdelen waren vertegenwoordigd.
(foto 23 juli 1939)

Ansichtkaart met langs de Badweg van Nes gesitueerde zomerhuizen welde door de bezetter in 1944 allen werden afgebroken. (foto 29 juli 1938)

Ansichtkaart met langs de Badweg van Nes gesitueerde zomerhuizen welke door de bezetter in 1944 allen werden afgebroken.
(foto 29 juli 1938)

Hr.Ms. Tromp in actie op volle zee. Op de kruiser diende Klaas de Vries, geboren op 10-11-1917, vanaf 1942. De Tromp keerde op 3 mei 1946 terug in Nederland. Klaas de Vries heeft de gehele oorlog gevaren. In februari 1942 werd hij in Australie, waar de kruiser een zwaardere bewapening kreeg, alsnog overgeplaatst van de koopvaardij naar de Koninklijke Marine. (foto 32 november 1938)

Hr.Ms. Tromp in actie op volle zee. Op de kruiser diende Klaas de Vries, geboren op 10-11-1917, vanaf 1942. De Tromp keerde op 3 mei 1946 terug in Nederland. Klaas de Vries heeft de gehele oorlog gevaren. In februari 1942 werd hij in Australie, waar de kruiser een zwaardere bewapening kreeg, alsnog overgeplaatst van de koopvaardij naar de Koninklijke Marine.
(foto 32 november 1938)

Nederlandse soldaten genieten van de zon op het strand tijdens de mobilisatie op het strand. (foto 20 augustus 1939)

Nederlandse soldaten genieten van de zon op het strand tijdens de mobilisatie op het strand.
(foto 20 augustus 1939)

Munitie, aangespoeld tijdens de mobilisatie, wordt op het strand onschadelijk gemaakt. (foto 23 augustus 1939)

Munitie, aangespoeld tijdens de mobilisatie, wordt op het strand onschadelijk gemaakt.
(foto 23 augustus 1939)

Badgasten op de foto met een aangespoelde zeemijn. (25 augustus 1939)

Waarschijnlijk is aangespoelde mijn tot ontploffing gebracht Deze vader poseert met zijn kinderen bij de bomkrater. Foto waarschijnlijk genomen in 1939 of 1940. Daarna werd strand verboden terrein. (foto 29 augustus 1939)

Waarschijnlijk is aangespoelde mijn tot ontploffing gebracht Deze vader poseert met zijn kinderen bij de bomkrater. Foto waarschijnlijk genomen in 1939 of 1940. Daarna werd strand verboden terrein.
(foto 29 augustus 1939)

Molen "de Phenix" bij Nes voor WO II. (foto 29 juni 1938)

Molen “de Phenix” bij Nes voor WO II.
(foto 29 juni 1938)

 

Gooi Visser met een groep matrozen van de Koninklijke Marine tijdens de mobilisatie op Vlieland. Links vooraan Gooi Visser. Met hem waren meer eilanders op Vlieland gemobiliseerd. (foto 23 maart 1939) De foto werd dus vóór de mobilisatie genomen.

Gooi Visser met een groep matrozen van de Koninklijke Marine tijdens de mobilisatie op Vlieland. Links vooraan Gooi Visser. Met hem waren meer eilanders op Vlieland gemobiliseerd.
(foto 23 maart 1939)
De foto werd dus vóór de mobilisatie genomen.

Nederlandse matrozen, tijdens de mobilisatie gestationeerd op de eilanden tonen hun vuurkracht. In het groepje Gooi Visser van Ameland. Foto genomen op Ameland of Vlieland. (foto 23 januari 1940)

Nederlandse matrozen, tijdens de mobilisatie gestationeerd op de eilanden tonen hun vuurkracht. In het groepje Gooi Visser van Ameland. Foto genomen op Ameland of Vlieland.
(foto 23 januari 1940)